Çanak Çömlek Yapımının Başlangıcı

Kas 14th, 2010 | Yazar: | Kategori: Neolitik Çağ
Neolitik Çağ’ın en önemli teknolojik aşaması çanak çömlek yapımının başlamasıdır. Öyle ki Neolitik çağ çanak çömleğin var olup olmamasına dayanılarak Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ ve Çanak Çömlekli Neolitik Çağ olarak iki ayrı evreye ayrılmıştır.

Elde yoğrularak şekillendirilen ve şeklini kaybetmeden kalabilen “kil” üst Paleolitik Çağ’da itibaren bilinmekteydi ve Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ’da mimaride yoğun olarak kullanılmaktaydı. Kilin özelliklerini bilmelerine karşın M.Ö. 7000’e kadar insanların bu bilgilerini kap kacak yapımında kullanmamış olmaları, buna gereksinim duymamış olmalarıyla açıklanabilir. Tahılın günlük yaşama daha çok girmesiyle “sulu aş”ın ortaya çıkması, konut içinde su tüketiminin artması ve arpanın biraya dönüşümü gibi bazı besinlerin mayalandırılması kap kacak gereksinimini ortaya çıkarmış olmalıdır.

Kilden çanak çömlek yapımın ilk olarak nerede ve nasıl başladığı bilinmemektedir. Ancak Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ’da kireçten ve kerpiçten çanaklar üretildiği bilinmektedir. Bunların Anadolu’daki en eski örnekleri Çayönü’nün Hücre Planlı Yapılar Evresi’nde bulunan basit kaplardır. Bu tip kapların kilden yapılma çanak çömleğin öncüsü olduğu düşünülebilir.

M.Ö. 7000 ile 3500 yılları arasında kap kacak yapımında en çok kullanılan yöntem “el ile açma”dır. Bu yöntemde çömlekçi parmaklarıyla kili ezerek ve çekerek şekillendirir. Daha sonra ya bir taşla döverek ya da yüzeyi sıvayarak kaba daha düzgün bir şekil verilir. Günümüzde Anadolu kırsalında hala kullanılan bu yöntemle Erken Neolitik Çağ’da bile yumurta kabuğu kalınlığında kapların yapılması mümkün olmuştur.

Çömlekçilik geliştikçe kap yüzeylerine kemik veya taş gibi sert nesnelerin sürtülmesiyle parlaklık kazandırılmış ya da kaplar sulandırılmış kile bastırılarak astarlanmıştır. Kimi kap yüzeyleri de sivri nesnelerle kazınarak veya boyanarak süslenmiştir. Kalkolitik çağ’a doğru kap yüzeylerine yüksek kabartma tekniğinde çeşitli figürler yapılmaya başlanmıştır.

En erken basit kap örnekleri, fırınlama teknikleri gelişmemiş olduğundan koyu renkli iken dönem sonunda teknikte ilerlemeler olmuş, açık renkli kaplar üretilmeye başlanmıştır.


 

Kaynakça:

Özdoğan, M., “Adım Adım Yerleşik Yaşam, Mezolitik Çağ” Arkeoatlas sayı: 1, 2002, s.58-63.

Özdoğan, M., “Çanak Çömlek Teknolojisi” Arkeoatlas sayı: 1, 2002, s. 98.

Sevin, V., Eski Anadolu ve Trakya, Başlangıcından Pers Egemenliğine Kadar, İstanbul 2003.


Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
Paylaşmak güzeldir!
Etiketler:
  1. Gökçen İskender
    Kas 16th, 2010 15:47

    Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ’ın önemli merkezlerinden biri de Göbekli Tepe’dir. Yazıda konu geçtiği üzere Göbeklitepe’de kazılarda kap kacak olarak bazalt, özellikle de kireçtaşından sığ zaman zaman da derin kaplar ele geçmekte. Tabii bu kapların yapımında kesici alet olarak da çakmak taşları kullanılmakta.

  2. Fatih Karagül
    Eki 30th, 2013 16:35

    Seramik üretiminin tarihçesinde Dolní Věstonice venüsü (M.Ö. 29,000 – 25,000) ile elde edilen bulgular kafa karıştırıcı olmakla beraber, bana göre kronolojik olarak bir karışıklık da doğurmuştur. Dolayısı ile Neolitik döneme atfedilen seramik üreticiliğinin başlangıcı kesin bir bilgi olmamalıdır. Bu Venüs ile ilgili daha çok araştırma gerekli diye düşünüyorum.