Neden Arkeolojik Eserler Satılmamalıdır?

Yasadışı eski eserler bir kez daha manşetlerde. ABD perakendecisi Hobby Lobby, geçtiğimiz günlerde Irak’tan yağmalanan eski eserlerin yasa dışı olarak satın alınması nedeniyle 3 milyon ABD Doları (£ 2.3m) tutarında para cezasına çarptırıldı.

Bu sebeple müzeler koleksiyonerlere, kültürel mülk satın almadan önce koleksiyonların geçmişlerini kontrol etmekte gerekli özen göstermeleri gerektiğini hatırlatmaktadır.

Özel mülkiyette olan kültürel mülkler için hiçbir “yasal mülkiyet yükümlülüğü” bulunmamaktadır.

Bu satışların hukuki statüsü antik ticarete meşruiyet kazandırmaktadır. Sektörde oluşan gri pazar (ya da yer altı pazarı) ile birlikte orijinal eserler imitasyonlarıyla birlikte el altından satılmaktadır. Bkz. Christie’nin eski eser müzayedesi, Londra, Ekim 2015, Sanat Suçları Dergisi, Güz: 27-37.(*)

Tüm bu sorunlara rağmen, “yasal” arkeolojik buluntuların satışı hala genel olarak yasal görülüyor. Bu sorunun ne şekilde gömüldüğü, Ekim 2014’ten, Arkeoloji Enstitüsü (AIA) St Louis Bölümü’nden iki eserin Bonhams, Londra’da satışa sunulduğu bir davadan görülebilir.(**)
Bu eserler, orijinal olarak, Flinders Petrie’nin Mısır Arkeoloji Okulu (BSAE) himayesinde yürütülen kazılar sırasında keşfedildi. BSAE, eserlerin nereye gitmesi gerektiğine ilişkin yetkiye sahipti. Eserler yasal olarak Mısır’dan çıkarılmış, BSAE tarafından usulüne uygun bir şekilde yayınlanmış ve 1914 yılında St Louis Müzesi’ne kâr amacı gütmeyen kamu yararına oldukları anlayışıyla teslim edilmiştir. Bir asır sonra St Louis AIA şubesi bu anlaşmayı ihlal etmiştir.

Başka seçenekler de vardı. Nesneler, uzun süreli bakımlarını ve kamusal erişilebilirliklerini sağlamayı mümkün kılan diğer bir kuruma (depoda tutulsa bile) bağışlanmış olabilirler. Fakat bunun yerine doğrudan müzayede evine gittiler.

Açık pazar üzerinde malzeme satmanın büyük problematik etkileri göz önüne alındığında, arkeolojik mirasın bu şekilde ticarileştiği örnekleri kınamakta birlik olmalıyız. Bu, birçok ülkede mevcut yapı göz önüne alındığında, özellikle önemlidir. Çünkü kurumların kamu koleksiyonlarını kültürel yükümlülükler yerine finansal varlık olarak görmeye başlamaları endişe vericidir.

Yine de müzeler, diğer ülkelerin mirasını açık pazar üzerinde elden çıkarmaya devam ediyor. Ohio’daki Toledo Sanat Müzesi’nde, Mısır yetkililerinden konuya ilişkin itirazlarına rağmen, 2016 kışındaki koleksiyonundan eski Mısır eserlerini satıldı. (*)

Bu “yasal” satışlara meydan okumak için ahlaki yükümlülüğümüz var. Son iki yüzyıl boyunca milyonlarca arkeolojik eser, büyük devletler tarafından ihraç edilerek yerinden taşındı. Bugün birçok eserin bulunduğu yere döndürülmesi için uluslararası çalışmalar sürmekte. Bundan sonra aynı süreçleri yaşamamak için müzayede salonlarında dönen bu ticarete engel olmalı ve kamu vicdanını seferber etmeliyiz.

Kaynakça

Alice Stevenson, Senior Lecturer in Museum Studies, UCL

The Conversation

Heritage Daily

The Independent

“Işık Ülkesi”nde doğdu. Bilgisayar, internet ve teknoloji dünyasından artan zamanlarda yarım zamanlı arkeolog.
Facebook Comments
Paylaşmak güzeldir!

Yazar: sonerium

"Işık Ülkesi"nde doğdu. Bilgisayar, internet ve teknoloji dünyasından artan zamanlarda yarım zamanlı arkeolog.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir